Vào tuổi 42, khi đang sống đời một cư sĩ tại gia có đức hạnh, trong tôi nảy sinh một thôi thúc mãnh liệt về việc theo đuổi con đường thanh lọc tâm. Điều này bắt đầu khuấy động tâm hồn tôi từ khi một bậc thánh nhân nói với tôi rằng:”Đời sống tinh thần không thể tiến bộ được nếu không có sự thanh lọc tâm”. Khi nghe những lời này, tôi lập tức bắt đầu tìm kiếm một phương pháp để tâm trí có thể được thanh lọc.

Có hai người bạn nói cho tôi biết về thiền Vipassana do thiền sư Goenka giảng dạy, nhưng vào lúc đó tôi chưa có ý định để thử. Nhưng khi một người bạn khác đã tham dự một khóa thiền và trong vòng một tháng anh ta bày tỏ mong muốn tham gia khóa thứ hai, thì tôi nghĩ rằng hẳn phải có điều gì giá trị trong đó. Điều này chủ yếu bởi vì người đàn ông này là một doanh nhân, thời gian và tiền bạc đối với anh ta vô cùng quan trọng, vậy mà anh ta sẵn sàng hi sinh cả hai thứ ấy vì Vipassana.

Tôi tham dự khóa thiền đầu tiên vào tháng 7 năm 1972 tại Nashik và lập tức lưu lại để tham gia thêm khóa thiền ngắn ngày tiếp theo. Trong khóa đầu tiên này, mặc dù mới chỉ biết sơ qua về phương pháp, tôi cảm thấy rằng trải nghiệm độc đáo này chính là thứ mà tôi đang tìm kiếm bấy lâu nay. Lần đầu tiên trong đời, tôi là một thiền giả thực sự: thực sự hướng vào nội tâm, quan sát chính mình.

Mặc dù có những cảm nhận tích cực như vậy nhưng tôi không muốn chấp nhận phương pháp này một cách mù quáng mà không thử nghiệm và kiểm tra nó. Thế là tôi quyết định luyện tập ba tháng tại nhà, và sau đó thực hành chuyên sâu thêm ba tháng nữa trong các khóa thiền với thầy Goenka tại những trại thiền khác nhau trên khắp Ấn Độ. Vào cuối giai đoạn này, tôi tin chắc rằng đây chính là một kỹ thuật tuyệt vời để thanh lọc tâm, một sự thanh lọc có thể diệt trừ được những ô nhiễm nằm ở tầng sâu thẳm nhất của tâm. Bây giờ Vipassana đã trở thành một phần trong cuộc sống của tôi – không chỉ là một nghi thức hay lễ nghi, mà là một cách sống.

Tuy các trải nghiệm trong khi thực hành thiền không thể được mang ra so sánh hay đưa ra bất kỳ sự đánh giá nào, nhưng đề cập đến chúng đôi khi có thể giúp làm tăng trưởng lòng tin ở những người đang phải khó nhọc trên cùng con đường tu tập. Nhưng nếu một số trải nghiệm nào đó được xem là cái nhất định phải đạt được thì chúng sẽ trở thành chướng ngại.

Một vài ví dụ để minh họa điều này:

Một thiền sinh đã tham gia 20 hay 25 khóa thiền đọc ở đâu đó rằng khi bạn tập trung vào khu vực nhỏ phía dưới mũi và trên môi trên, bạn sẽ nhìn thấy ánh sáng và cảm nhận hơi ấm. Do không có được trải nghiệm này, cô đến gặp tôi với khuôn mặt buồn thườn thượt.

Cô đã rất lo lắng vì mình không có được một kinh nghiệm cụ thể. Đây không phải là Vipassana. Thậm chí sau khi tham dự nhiều khóa thiền như vậy mà thiền sinh này vẫn đặt nặng vào một số kinh nghiệm nhất định hơn là những kinh nghiệm khác, không hề có sự bình tâm.

Từ kinh nghiệm bản thân, tôi dần dần hiểu ra cách thức mà các cảm giác nảy sinh, dường như tồn tại một thời gian, rồi sau đó diệt đi như thế nào. Sau quá trình thực hành, loại cảm giác mà “dường như tồn tại một thời gian” bắt đầu tan rã, và chúng ta sẽ đạt đến giai đoạn mà ta chỉ kinh nghiệm được sự sinh và diệt của cảm giác.

Khi một cơn đau nhức xuất hiện nơi nào đó trong thân, chúng ta mong đợi nó sẽ qua đi một cách nhanh chóng và tự nhiên. Sau rốt, chúng ta được nhắc đi nhắc lại nhiều lần rằng nó là anicca, anicca (vô thường). Nhưng cơn đau vẫn còn đó. Một giờ, hai giờ, hai ngày, 10 ngày, nó vẫn dai dẳng, và chúng ta trở nên bực bội bởi vì nó không biến mất. Trong trường hợp của tôi, cơn đau kéo dài khoảng 2 năm. Phần lưng trên của tôi có một mảng chắc đặc kích thước khoảng 20 cm x 15 cm và dày hơn 2 cm. Nó chắc đặc đến nỗi ngay khi tôi ngồi thiền thì cơn đau dữ dội xuất hiện. Cơn đau không có ở đó khi tôi không ngồi thiền. Tôi kiên nhẫn quan sát nó mà không mảy may nghĩ rằng nó sẽ phải biến mất. Nhưng cơn đau kéo dài tới hai năm, và đôi khi nó nóng đến nỗi dường như bạn có thể nướng chapatis (bánh mì dẹp Ấn Độ) trên đó.

Khối chắc đặc dần dần tan ra, trở thành chất lỏng và bắt đầu lưu chuyển bên trong khu vực này, giống như nước chuyển động trong một túi nước nóng vậy. Quá trình này kéo dài khoảng bốn đến năm tháng; sau đó nó bắt đầu tan rã ra dưới dạng các tia lửa, như thể một ngọn núi lửa đang phun trào. Đó thực sự là lửa địa ngục, kéo dài không chỉ một vài ngày mà trong nhiều tháng trời. Dần dần, núi lửa cũng nguội đi, nhưng khu vực đó trở nên quá nhạy cảm đến nỗi khi có bất cứ điều gì xảy ra bên trong hay bên ngoài, phần thân này sẽ lập tức phản ứng lại. Nó giống như một dấu hiệu (như trong câu chuyện Thầy Goenka kể về người thư ký riêng), một dấu hiệu cảnh báo tôi phải ý thức.

Không ai nên mong đợi một kinh nghiệm tương tự, tuy nhiên, điểm cần lưu ý đó là các cảm giác dữ dội, chắc đặc và thô thiển dường như “tồn tại một thời gian”, nhưng sự “tồn tại một thời gian” này không có nghĩa là vài phút, vài giờ hay vài ngày, mà có thể là hàng năm hoặc thậm chí là cả đời. Do vậy, rất kiên nhẫn và tĩnh lặng, chúng ta chỉ quan sát, quan sát.

Một kinh nghiệm khác có thể giúp cho các thiền sinh đó là vào khóa thiền thứ 10 hay 11 của tôi, trong bảy hay tám ngày, tôi không hề có cảm giác gì ở khu vực phía dưới mũi và trên môi trên, hay ở bất kỳ bộ phận nào khác trên thân. Tôi giữ tâm quân bình trước tình huống này và tiếp tục thực hành thiền Anapana trong suốt bảy, tám ngày đó. Không phàn nàn, không tìm kiếm lời khuyên. Chỉ quan sát thực tại đang diễn ra.

Một lần khác, sau khoảng bảy hay tám năm thực hành thiền, tham gia các khóa thiền và phụ giúp thiền sư Goenka trong việc giảng dạy, trong một khóa thiền, tâm tôi bỗng nảy sinh một ác cảm ghê gớm đối với các kỹ luật, quy tắc và quy định. Ác cảm này bắt đầu vào ngày đầu tiên, trong thời ngồi thiền đầu tiên, và nó mạnh đến mức tôi không thể thực hành thiền Anapana dù chỉ trong giây lát. Tình trạng này tiếp diễn trong hai ngày. Tôi luôn bảo các thiền sinh hãy trở lại thực hành Anapana bất cứ khi nào có khó khăn. Giờ đây tôi đang ở trong tình huống khó khăn tương tự.

Thông thường, tôi tự mình tìm thấy giải pháp cho các vấn đề phát sinh. Vậy cần phải làm gì? Mặc dù không thể quan sát hơi thở nhưng tôi không lo lắng hay căng thẳng. Chỉ ngồi yên lặng và không làm gì cả, sau khoảng vài giờ vào ngày thứ ba, tôi nhận thấy sự kháng cự bên trong đã tan biến và tôi bắt đầu hành thiền một cách dễ dàng với sự hăng hái trong suốt thời gian còn lại của khóa thiền.

Tất cả những kinh nghiệm này đã giúp tôi học được cách đối phó với những tình huống khác nhau bằng sự bình tâm. Nguyện cho các kinh nghiệm này cũng mang đến cho bạn đọc những lợi lạc tương tự trên con đường Dhamma.

Tác giả: N.H. Parikh
In lần đầu tiên trong Tập san Vipassana năm 1983